Ο Καραθεοδωρή για την επιστήμη, την άγνοια και τον μαρξισμό.

Κάποτε ρώτησαν τον Καραθεοδωρή, ποιο οικονομικό μοντέλο θεωρεί το πιο σωστό κι εκείνος απάντησε:

«Κανένα δεν με ικανοποιεί. Απ’ όσα έτυχε να διαβάσω, διαπίστωσα πως η αναγνώριση υπερβολικής αρμοδιότητας στους οικονομολόγους είναι σφαλερή κατά τούτο: ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν βλέπουν παρά μία μόνο πλευρά του ζητήματος με μία ανεξήγητη επιμονή. Μιλούν για κρίση χρήματος, ως εάν το χρήμα ήταν μία αξία απόλυτη. Αλλά είναι;

Το χρήμα είναι σύμβολο, είναι κάτι που αντλεί αξία διότι θέλουν οι άνθρωποι να του δώσουν αξία, αυτό καθ’ εαυτό δεν έχει καμία απολύτως αξία. Πώς, λοιπόν, μπορεί να στηριχτεί σοβαρώς ότι η κρίση είναι οικονομική καθαρώς και όχι ψυχολογική;»

Ήταν και τότε εποχή μεγάλης οικονομικής κρίσης, τόσο μεγάλης που η ανθρωπότητα οδηγήθηκε και πάλι σε έναν μεγάλο πόλεμο, σε μία σφαγή χωρίς έλεος. Τι εννοούσε άραγε ο Καραθεοδωρή όταν μιλούσε για κρίση ψυχολογική; Πώς είχε διαμορφωθεί μία τέτοια ψυχολογική κατάσταση που οδήγησε για δεύτερη φορά σε παγκόσμιο πόλεμο;

Σπουδαίοι Επιστήμονες στον κόσμο των πνευμάτων

Ο 19ος αιώνας είναι η εποχή που ο ορθολογισμός της επιστήμης κήρυξε με πάθος τον πόλεμο, όχι μόνο στην επίσημη Εκκλησία, αλλά σε κάθε μεταφυσική αναζήτηση. Οι μεταφυσικές αντιλήψεις θεωρούνται επικίνδυνες προκαταλήψεις και η ενασχόληση με αυτές χλευάζεται από τον σύγχρονο, μορφωμένο άνθρωπο. Η επιστήμη είναι η νέα θρησκεία που αγωνίζεται να ξεριζώσει την πίστη σε οτιδήποτε δεν αντέχει στις ερευνητικές της μεθόδους και να κυριαρχήσει στον κόσμο του ανθρώπινου πνεύματος.
Η γοητεία, όμως, του αόρατου κόσμου, δεν ήταν εύκολος αντίπαλος!
Αυτή την εποχή που η επιστήμη κάνει εντυπωσιακά άλματα και ο ορθολογισμός λατρεύεται σαν θεός, κάποιοι ευυπόληπτοι επιστήμονες, ευφυείς άνθρωποι με πολλές διακρίσεις και σπουδαία επιτεύγματα, δεν μπορούν να αντισταθούν στο κάλεσμα των φαντασμάτων και δεν διστάζουν να εξερευνήσουν και αυτόν τον χώρο. Η υλιστική αντιμετώπιση της ανθρώπινης ύπαρξης δεν τους ικανοποιεί, και παράλληλα με τον κόσμο της επιστήμης, Βρετανοί επιστήμονες ερευνούν με ενθουσιασμό και τον κόσμο των πνευμάτων. Κάποιοι από αυτούς πείθονται και συμμετέχουν σε λέσχες και οργανισμούς που υποστηρίζουν τον πνευματισμό, παραμένουν όμως κορυφαίοι στην επιστήμη τους.

Ο αφανής πρωτομάστορας της εξελικτικής θεωρίας 

Alfred Russel Wallace (1823-1913).

Η θεωρία της εξέλιξης των ειδών μας φέρνει αυτόματα στον νου τον Darwin ή Δαρβίνο. Αυτό που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν είναι πως παράλληλα με τον Δαρβίνο, τις ίδιες έρευνες έκανε και ο Wallace, ο οποίος οδηγήθηκε στα ίδια συμπεράσματα.
Προερχόμενος από φτωχή οικογένεια, ο Wallace αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σχολείο στα 13 του και να εργαστεί ως τοπογράφος. Δώδεκα χρόνια αργότερα θα κατορθώσει να ταξιδέψει στον Αμαζόνιο και στη Μαλαισία προκειμένου να μελετήσει την πανίδα και να ερευνήσει την προέλευσή των διαφόρων ειδών. Η μελέτη αυτή τον οδήγησε στον εντοπισμό του φαινομένου που είναι γνωστό ως Wallace Effect, σύμφωνα με το οποίο δύο πληθυσμοί του ίδιου είδους που κατά τη διάρκεια της εξέλιξής τους, διαφοροποιούνται πέραν ενός ορισμένου σημείου, αποκτούν υβριδικούς απογόνους, που είναι λιγότερο προσαρμοστικοί στο περιβάλλον απ’ό,τι οι γονείς τους. Στην περίπτωση αυτή, η φυσική επιλογή προσπαθεί να εμποδίσει την παραγωγή τέτοιων υβριδικών οργανισμών, απομονώνοντας αναπαραγωγικά τους δύο πληθυσμούς. Η θεωρία αυτή εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο έρευνας στην εξελικτική βιολογία και αρκετά ευρήματα την επιβεβαιώνουν.
Μεγάλη ήταν η προσφορά του στον τομέα της βιογεωγραφίας με τα βιβλία του «Η γεωγραφική κατανομή των ζώων» και «Η ζωή του νησιού», τα οποία παρουσιάζουν εξαιρετική ταξινόμηση των ζώων. Επίσης, ήταν ο πρώτος που ανέδειξε τον κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής, ειδικά στις τροπικές περιοχές, όπου τα δάση είχαν ήδη αρχίσει να καταστρέφονται.
Ο Wallace συγκέντρωσε τις παρατηρήσεις του από τα ταξίδια αυτά και κατέληξε σε μία θεωρία φυσικής επιλογής, η οποία ήταν επηρεασμένη από τη θεωρία του Thomas Malthus* για την τάση των ειδών να καταστρέφονται, όταν ο πληθυσμός τους αυξηθεί υπερβολικά. Ο Wallace έστειλε την εργασία του στον Δαρβίνο (με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία) το 1858. Ο Δαρβίνος εξεπλάγη διαβάζοντας  όλα τα συμπεράσματα στα οποία και ο ίδιος είχε καταλήξει μετά από σκληρή εργασία 20 ετών, συγκεντρωμένα και διατυπωμένα με σαφήνεια στο έργο κάποιου άλλου. Ο Wallace δεν είχε καμία αντίρρηση να δημοσιεύσει πρώτος ο Δαρβίνος τη θεωρία, όχι μόνο επειδή είχε εργαστεί περισσότερα χρόνια πάνω στο θέμα, αλλά επειδή τον θεωρούσε καταλληλότερο να εκπονήσει κάτι τόσο σπουδαίο όσο η «Καταγωγή των Ειδών». Μάλιστα, πρώτος ο Wallace χρησιμοποίησε σε ένα από τα έργα του τον όρο «δαρβινισμός».
Αν και οι σχέσεις των δύο ανδρών παρέμειναν άριστες ως το τέλος της ζωής τους, ανέκυψαν κάποιες σοβαρές διαφωνίες μεταξύ τους. Ο Wallace πίστευε πως ο άνθρωπος είχε εξελιχθεί περισσότερο απ’ όσο θα επέτρεπε ο εξελικτικός μηχανισμός που παρατηρούσε στη φύση, ειδικά όσον αφορά τις διανοητικές του ικανότητες. Κατά τη γνώμη του, η φυσική επιλογή δεν μπορούσε να εξηγήσει κάποιες ανθρώπινες ιδιότητες, όπως για παράδειγμα το μουσικό ταλέντο ή το χιούμορ. Η σκέψη αυτή τον οδήγησε στο συμπέρασμα πως πίσω από την εξέλιξη του ανθρώπου υπήρχε ένας ευφυής σχεδιασμός. Ο Wallace είχε αποδεχτεί την ύπαρξη ενός «αόρατου πνευματικού σύμπαντος», σκοπός της ύπαρξης του οποίου ήταν η εξέλιξη του ανθρώπινου πνεύματος.
Δεν είναι, λοιπόν, παράξενο που ο Wallace ήθελε να εξερευνήσει και αυτόν τον χώρο επίσης. Από το 1865 ασχολήθηκε με τον πνευματισμό, αποδεχόμενος κάποιες εμπειρίες ως γνήσιες εκφάνσεις μερών του φυσικού κόσμου που ακόμα δεν έχουμε ανακαλύψει.

Εκτός αυτού, ο Wallace χρησιμοποιούσε τον υπνωτισμό και ήταν υπέρμαχος της φρενολογίας, σύμφωνα με την οποία κάθε λειτουργία του ανθρώπινου σώματος αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπου έχουν την έδρα τους οι σκέψεις και κάθε στοιχείο του χαρακτήρα. Η θεωρία αυτή, με έδρα το Εδιμβούργο υπήρξε ως τα μέσα του 19ου αιώνα ιδιαίτερα δημοφιλής, απορρίφθηκε από την επιστημονική κοινότητα ως ψευδοεπιστήμη, πρόσφερε, όμως, μία βάση για την ανάπτυξη της νευροψυχολογίας.
Υποστηρικτής της φυσικής ισορροπίας, ο Wallace υποστήριξε τον αγώνα εναντίον του υποχρεωτικού εμβολιασμού. Οι ακτιβιστές της κίνησης αυτής υπεραμύνονταν του δικαιώματος του ανθρώπου να αποφασίζει για το σώμα του, αλλά πίστευαν επίσης πως η διατάραξη του πληθυσμού των μικροοργανισμών θα είχε, μακροπρόθεσμα, καταστροφικές συνέπειες για την ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και για την επιβίωση όλων των ζωντανών πλασμάτων.
Για την προσφορά του στην επιστήμη, ο Wallace τιμήθηκε από εταιρίες και οργανισμούς στους οποίους υπήρξε μέλος: Royal Society's Royal Medal (1868), Darwin Medal (1890) and Copley Medal (1908), Gold Medal of the Société de Géographie (1870), Royal Geographical Society's Founder's Medal (1892), Gold Medal of the Linnean Society (now called the Linnean Medal) (1892), Linnean Society's gold Darwin-Wallace Medal (1908), Order of Merit (1908).
Η ενασχόλησή του, όμως, σε τομείς αμφιλεγόμενους και αντιδημοφιλείς στον επιστημονικό κόσμο αμαύρωσε τη φήμη του και μετά τον θάνατό του, σε ηλικία 90 ετών, όλοι τον ξέχασαν.

William Crookes (1832-1919), o εφευρέτης του ραδιόμετρου και του πλάσματος.

Γεννήθηκε στο Λονδίνο και ήταν ο μεγαλύτερος από τα 16 παιδιά της οικογένειάς του. Σπούδασε χημεία και φυσική και υπήρξε αφοσιωμένος ερευνητής σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Το 1861 ανακαλύπτει ένα άγνωστο έως τότε χημικό στοιχείο, το οποίο ονόμασε θάλλιο**, εξαιτίας του πράσινου χρώματος που εξέπεμπε στον φασματογράφο. Το 1879 εντόπισε μία νέα κατάσταση της ύλης, την οποία ο ίδιος ονόμασε «ακτινοβολούσα κατάσταση» και αργότερα ονομάστηκε πλάσμα. Τις έρευνές του για την υποατομική φύση των καθοδικών ακτίνων, συνέχισε ο Sir J. J. Thomson, στον οποίο θα αναφερθούμε αργότερα. Ήταν επίσης ο εφευρέτης της ηλεκτρονικής λυχνίας, ο πρώτος που ταυτοποίησε το στοιχείο ήλιο, ενώ το 1903 κατόρθωσε να απομονώσει το ουράνιο και να επινοήσει πρωτοπόρες μεθόδους που έδωσαν τεράστια ώθηση στην έρευνα των ραδιενεργών στοιχείων. Ήταν επίσης ο εφευρέτης του ραδιόμετρου.

Ο δραστήριος και ευφυής αυτός καθηγητής, εξερεύνησε με το ίδιο πάθος και τον κόσμο των φαντασμάτων. Συμμετείχε σε συγκεντρώσεις που οργάνωναν διάσημα μέντιουμ της εποχής και δήλωνε μάρτυρας περιστατικών στα οποία παρατηρήθηκε υπερφυσική δραστηριότητα: τηλεκινητικά φαινόμενα, εμφάνιση πνευμάτων, αυτόματη γραφή κ. ά. Ένα από τα μέντιουμ τα οποία ο Crookes θεωρούσε γνήσια, η Anna Eva Fay, ομολόγησε το 1876 πως τα φαινόμενα που παρουσίαζε στις συγκεντρώσεις της ήταν αποτέλεσμα χρήσης ειδικών τεχνικών, τις οποίες και αποκάλυψε. Ο Cookes, όμως, δεν πείστηκε ούτε τότε ούτε το 1913, όταν η ίδια καμάρωνε πως είχε εξαπατήσει πολύ αξιόλογους επιστήμονες. Οι φίλοι του υποστήριζαν πως η αιτία της εξαπάτησής του ήταν η αδύναμη όρασή του.
Ο Cookes υπήρξε μέλος και πρόεδρος της Εταιρίας Παραφυσικών Ερευνών το 1890, ενώ την ίδια χρονιά μυήθηκε στο Ερμητικό Τάγμα της Χρυσής Αυγής***. Υπήρξε επίσης μέλος της Θεοσοφικής Εταιρίας και της Λέσχης Φαντασμάτων, της οποίας ήταν και πρόεδρος από το 1907 ως το 1912. Η δραστηριότητά του αυτή παραλίγο να του στοιχίσει τη θέση του στη Βασιλική Εταιρία του Λονδίνου κι έτσι αναγκάστηκε να γίνει πιο διακριτικός στα ζητήματα αυτά. Από τα γραπτά του, όμως, προκύπτει πως παρέμεινε πιστός στον πνευματισμό ως το τέλος της ζωής του.

Lord Raleigh (John William Strutt) (1842-1919), αυτός που εξήγησε το μπλε του ουρανού.

Τιμήθηκε το 1904 με το βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψη του στοιχείου Αργό, το δεύτερο ευγενές αέριο που ανακαλύφθηκε (μετά το ήλιο). Είναι όμως γνωστός και για τη «Σκέδαση Raleigh», το φαινόμενο της μοριακής σκέδασης, στο οποίο οφείλεται το μπλε χρώμα του ουρανού. Δική του προσφορά και τα «κύματα Raleigh», που έχουν σημαντικές εφαρμογές στη σεισμολογία.
Γεννήθηκε στο Essex και σπούδασε μαθηματικά στο πανεπιστήμιο του Cambridge το 1861. Μέλος του Trinity College και δεύτερος διευθυντής του εργαστηρίου Cavendish μετά τον Maxwell. Υπήρξε πρόεδρος της Βασιλικής Εταιρίας (1905-1908) της οποίας ήταν μέλος από το 1873. Ο γιος του, John Strutt, αξιόλογος φυσικός και αυτός, απέδειξε την ύπαρξη του όζοντος στην ατμόσφαιρα.
Ο Raleigh ήταν βαθιά θρησκευόμενος και ήλπιζε να συνδυάσει τις πνευματικές του ανησυχίες με την επιστημονική του δραστηριότητα. Επηρεασμένος από τον Crooks, ενδιαφέρθηκε για τις πνευματιστικές συγκεντρώσεις, αν και ποτέ δεν μίλησε ανοιχτά για αυτή του τη δραστηριότητα. Ήταν μέλος της Εταιρίας Παραφυσικών Ερευνών και πίστευε πως η υλιστική αντιμετώπιση της φύσης είναι ο ένας μόνο τρόπος. Ο ίδιος γράφει σε μία επιστολή το 1910:  « ... αναζητώ μία δύναμη πέρα από αυτά που βλέπουμε και μία ζωή στην οποία θα μπορούμε τουλάχιστον να ελπίζουμε ότι θα λάβουμε μέρος. Επιπλέον νομίζω πως ο Χριστός, όπως και άλλοι πνευματικώς χαρισματικοί άνθρωποι, βλέπουν πιο μπροστά και πιο αληθινά απ’όσο εγώ και ελπίζω να τους ακολουθήσω όσο μπορώ».

Joseph James Thomson (1856-1940), εντόπισε τα ηλεκτρόνια και ανέτρεψε τα δεδομένα.

Ο μαθηματικός και φυσικός από το Μάντζεστερ που ανέτρεψε την επικρατούσα άποψη περί αδιαιρετότητας των ατόμων. Ο Thomson ανακάλυψε το 1897 αρνητικά φορτισμένα σωματίδια, συστατικά στοιχεία του ατόμου, τα οποία ονόμασε κύτταρα (αργότερα ονομάστηκαν ηλεκτρόνια). Το 1906 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Φυσικής για τη συμβολή του στην έρευνα της ηλεκτροαγωγιμότητας των αερίων.
Απόφοιτος και αυτός του Trinity College του Cambridge, με μάστερ στα μαθηματικά, έγινε καθηγητής Φυσικής το 1884 και απέκτησε μεγάλη φήμη: επτά στους δέκα μαθητές του πήραν το Νόμπελ Φυσικής, ενώ ο γιος του (George Thomson) τιμήθηκε με το ίδιο βραβείο το 1937 για την απόδειξη των κυματοειδών ιδιοτήτων των ηλεκτρονίων.
Ο J.J Thomson εντόπισε ισότοπα σε μη ραδιενεργά στοιχεία και εφηύρε τον φασματογράφο μάζας. Υπήρξε μέλος της Βασιλικής Εταιρίας από το 1884 και πρόεδρός της στο διάστημα 1914-1920.
Επηρεασμένος από τον δάσκαλό του, Lord Raleigh, απέκτησε ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες των medium και ειδικά για το φαινόμενο της τηλεπάθειας. Τέτοιου είδους φαινόμενα πίστευε πως πρέπει να αποτελούν αντικείμενο έρευνας της επιστήμης, αφού κανείς δεν μπορούσε να αποκλείσει την πιθανότητα να υπάρχουν φυσικές δυνάμεις που είναι ακόμα άγνωστες στον άνθρωπο. Προσευχόταν και διάβαζε τη Βίβλο καθημερινά.

Sir Oliver Lodge (1851-1940), ο εφευρέτης πίσω από τον Marconi.

Το 1895, ο Marconi παρουσιάζει μία εφαρμογή μετάδοσης μηνυμάτων μέσω ασύρματης τηλεγραφίας, εφαρμογή που είχε αγοράσει από τον σύμβουλό του, Oliver Lodge. Το 1912 θα αγοράσει και άλλες εφευρέσεις του.
Ο Lodge θα κρατήσει για τον εαυτό του την πατέντα μίας μορφής ανάφλεξης με σπινθήρα στον κινητήρα εσωτερικής καύσης, την οποία αξιοποίησαν αργότερα οι γιοι του ιδρύοντας μία εταιρία κατασκευής αναφλεκτήρων (μπουζί) για αυτοκίνητα και αεροπλάνα. Η εταιρία που ξεκίνησε ως Lodge Bros λειτουργεί ως σήμερα (Lodge Cottrell L.t.d).
Όπως πολλοί σύγχρονοί του, πίστευε στην ύπαρξη του αιθέρα (ένα στρώμα που θεωρούσαν πως περιβάλλει τη γη) και το οποίο ήταν γενικά αποδεκτό ως μέσο διάδοσης του φωτός. Πολλοί εγκατέλειψαν τη θεωρία αυτή όταν δέχτηκε μεγάλο πλήγμα από τη θεωρία της σχετικότητας του Einstein. Ο Lodge όμως δεν έπαψε να υποστηρίζει πως η θεωρία της σχετικότητας δεν ήταν ορθή. Επιπλέον, είχε την πεποίθηση πως ο αιθέρας ήταν πλήρης πνευματικών όντων και, όπως και άλλοι συνάδελφοί του, ήταν πρόθυμος να εξερευνήσει αυτόν τον αόρατο κόσμο. Ο τομέας αυτός τον ενδιέφερε ήδη από τη δεκαετία του 1880, όταν ήταν καθηγητής φυσικής στο University College του Liverpool.
Υπήρξε μέλος της Λέσχης Φαντασμάτων και πρόεδρος της Εταιρίας Έρευνας Παραφυσικών φαινομένων (1901-1903), ενώ συμμετείχε τακτικά σε πνευματιστικές συγκεντρώσεις, ιδιαίτερα από το 1915, όταν ο γιος του Raymond σκοτώθηκε στον πόλεμο. Το βιβλίο του "Raymond or Life and Death" έγινε best seller το 1916 και ως το 1922 είχε επανεκδοθεί πέντε φορές. Ήταν ένα βιβλίο που πρόσφερε μεγάλη παρηγοριά στις οικογένειες που είχαν χάσει τα παιδιά τους στον πόλεμο, επειδή τους διαβεβαίωνε πως η ζωή συνεχιζόταν με έναν πολύ πιο όμορφο τρόπο πέρα από τον τάφο.

 Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο πνευματισμός εδραιώνεται καθώς εκατομμύρια νέοι άνθρωποι σκοτώνονται πρόωρα στα πεδία των μαχών και οι επιζήσαντες συγγενείς και φίλοι αναζητούν απελπισμένα παρηγοριά. Ο υλιστικός, ψυχρός τρόπος με τον οποίο η επιστήμη ερμηνεύει τη ζωή, ο κλονισμός της επίσημης θρησκευτικής πίστης, που δέχθηκε (και δέχεται ακόμα) τα ισχυρά της χτυπήματα, καθώς και ο φανατισμός με τον οποίο οι νεοφώτιστοι επιστήμονες προσπάθησαν να ξεριζώσουν κάθε μεταφυσική πίστη, κάνουν τους ανθρώπους να αισθάνονται ακόμα πιο αδύναμοι και απροστάτευτοι μπροστά στον θάνατο. Κάποιοι επιστήμονες θα συνεχίσουν να έχουν, κρυφά ή φανερά, το ένα μάτι στραμμένο στον αόρατο, ανεξερεύνητο κόσμο προκαλώντας τους συντηρητικούς και άκαμπτους συναδέλφους τους, για τους οποίους ο Alfred Wallace έγραψε κάποτε: «Η ιστορία της επιστήμης έχει δείξει πως κάθε φορά που οι μορφωμένοι επιστήμονες έχουν αρνηθεί τα στοιχεία άλλων ερευνητών εκ των προτέρων, από παραλογισμό ή αδυναμία, οι αρνητές είχαν πάντα άδικο».

*Thomas Robert Malthus, κληρικός και καθηγητής ιστορίας και πολιτικής οικονομίας στο πανεπιστήμιο του Cambridge, διαφώνησε με την κυρίαρχη θεωρία της εποχής του, σύμφωνα με την οποία η κοινωνίες βελτιώνονται και τελειοποιούνται όσο ο πληθυσμός αυξάνεται. Σύμφωνα με τη θεωρία του Malthus, η αύξηση του πληθυσμού θα επιφέρει το αντίθετο ακριβώς αποτέλεσμα, επειδή, ενώ τα αποθέματα τροφής αυξάνονται αριθμητικά, ο πληθυσμός αυξάνεται γεωμετρικά. Η καταστροφή της ανθρωπότητας θα ήταν βέβαιη, αν δεν μεσολαβούσαν ανασταλτικοί παράγοντες που αυξάνουν τη θνησιμότητα, όπως ο πόλεμος και οι επιδημίες, αλλά και τη μείωση της γεννητικότητας, όπως οι αμβλώσεις, ο έλεγχος των γεννήσεων, ο γάμος σε μεγαλύτερη ηλικία, κ. ά. 
**θάλλιο: από το ελληνικό επίθετο θαλλός = τρυφερός, νέος, κλαράκι, βλαστάρι.
*** Επίσης γνωστό ως το Μαγικό Τάγμα, που υπήρξε η έμπνευση για μεταγενέστερες θεουργικές οργανώσεις, όπως το Wicca και το Thelema του Aleister Crowley. 

ΠΗΓΕΣ
Peter J. Bowler, Reconciling Science and Religion, Univ. οf Chicago. 
Janet Oppenheim, The Other World, Cambridge Univ. Press.
Jenny Hazelgrove, Spiritualism and British Society Between The Wars, Manchester Univ. Press
The Alfred Wallace Page
wikipedia.org
New World Encyclopedia

Χιγκς: "Δεν είμαι αρκετά παραγωγικός για το σύγχρονο ακαδημαϊκό σύστημα"

Ο Peter Higgs, ο Βρετανός φυσικός που ανακάλυψε το μποζόνιο Higgs,  πιστεύει πως σήμερα, κανένα πανεπιστήμιο δεν θα τον προσλάμβανε, καθώς δεν θα τον θεωρούσε αρκετά παραγωγικό. 
Ο Higgs δημοσίευσε το 1964 την επαναστατική του θεωρία για τον μηχανισμό με τον οποίο τα σωματίδια αποκτούν μάζα κατά τη διακύμανση πεδίου ενός μποζονίου (που θεώρησε ως προϋπόθεση για τη λειτουργία του μηχανισμού). Ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη του μποζονίου παρέχουν τα πειράματα στον Επιταχυντή Ανδρονίων του CERN τα τελευταία χρόνια.
Μετά από αυτή την ανακάλυψη, ο Higgs δημοσίευσε δέκα μόνο εργασίες, ενώ δηλώνει πως δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ email ή κινητό τηλέφωνο και δεν έχει αναζητήσει ποτέ κάτι στο διαδίκτυο. Δεν μπήκε ποτέ στον πειρασμό να αγοράσει τηλεόραση και το μόνο πρόγραμμα που τον έπεισαν να δει πέρυσι ήταν το Big Bang Theory, που όμως δεν τον εντυπωσίασε.

Όπως λειτουργεί σήμερα η ακαδημαϊκή κοινότητα, με τις αυξημένες απαιτήσεις για συνεχή παραγωγή εργασιών, ο νομπελίστας φυσικός αμφιβάλλει αν θα ήταν δυνατόν να γίνει μία τόσο επαναστατική ανακάλυψη σαν εκείνες των παλαιότερων ετών. «Είναι δύσκολο να φανταστώ, πώς θα μπορούσα να αποκτήσω την ησυχία και την ειρήνη για να κάνω αυτό που έκανα το 1964, υπό τις σημερινές συνθήκες», λέει ο Higgs.
«Ήμουν η ντροπή του τμήματος, όταν έκαναν την αξιολόγηση για την πρόοδο των ερευνών» και όταν ζητήθηκε μία λίστα με τις πρόσφατες δημοσιεύσεις του καθενός, ο Higgs είπε «Θα ήθελα να απαντήσω με μία δήλωση “καμία”» και βεβαιώνει πως σήμερα κανείς δεν θα του εμπιστευόταν μία ακαδημαϊκή θέση.  
Στην ίδια συνέντευξη, ο Higgs υποστηρίζει πως η ονομασία «σωματίδιο του Θεού» που δόθηκε στο σωματίδιο που ανακάλυψε, είναι παραπλανητική και προκαλεί σύγχυση, καθώς ενισχύει την άποψη πως αυτό που γίνεται στο Cern αποδεικνύει την ύπαρξη του Θεού. Ο ίδιος δηλώνει άθεος από την ηλικία των 10 ετών.
Το 1999 απέρριψε την πρόταση να χριστεί ιππότης θεωρώντας την απόδοση τέτοιων τιμών ως εργαλείο των κυβερνήσεων για την εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπών. Σχετικά με τη θέση του στο ζήτημα ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας, που θα τεθεί σε δημοψήφισμα, λέει πως δεν έχει ακόμα αποφασίσει, αλλά «Αν υπάρξει κίνδυνος να αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο από την Ευρώπη, θα ήθελα οπωσδήποτε η Σκωτία να μείνει έξω από αυτό». 

(Ο Peter Ware Higgs γεννήθηκε το 1929 στο Newcastle είναι θεωρητικός φυσικός και επίτιμος καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Το 2013 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ φυσικής για το οποίο ο ίδιος (που δεν έχει κινητό τηλέφωνο) ενημερώθηκε από μία κυρία που τον σταμάτησε στο δρόμο να τον συγχαρεί.
Ο Higgs υποστήριξε την εκστρατεία για τον πυρηνικό αφοπλισμό, αλλά εγκατέλειψε τον αγώνα, όταν η ομάδα επεξέτεινε τη δράση της εναντίον κάθε μορφής πυρηνικής ενέργειας. Εγκατέλειψε και την Greenpeace, της οποίας ήταν υποστηρικτής για αρκετά χρόνια, όταν η οργάνωση στράφηκε εναντίον των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. 
Ζει στο Εδιμβούργο και έχει δύο γιους και δύο εγγόνια.)

ΠΗΓΗ: theguardian

Giordano Bruno - Ο φιλελεύθερος, αποκρυφιστής επιστήμονας

Ο Giordano Bruno γεννήθηκε στη Νόλα, κοντά στη Νάπολη το 1548. Από μικρή ηλικία διδάχτηκε Διαλεκτική και Λογική και συνέχισε τις σπουδές του στο μοναστήρι του Αγ. Δομήνικου. Το 1576, έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του και έχει χειροτονηθεί ιερέας, αλλά δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο ιερέα. Συζητάει ανοιχτά τα δόγματα τις εκκλησίας και δεν φοβάται να αναφερθεί στις αντιλήψεις του αιρετικού Αρείου. Δεν μπορεί να συμβιβαστεί με το δόγμα της μετουσίωσης κατά τη θεία ευχαριστία και με την Άμωμο Σύλληψη. Κρίνει τον παραλογισμό της ενσάρκωσης της θεότητας και των θαυμάτων. Την ίδια χρονιά αποσχηματίζεται, αφού έχει ήδη δικαστεί για ανυπακοή στις αρχές του μοναστηριού. Μόλις οι απόψεις του αρχίζουν να διαδίδονται, το Ιερό Γραφείο της Ρώμης του απαγγέλει περισσότερες από εκατό κατηγορίες και ο Bruno αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του για να γλιτώσει τα χειρότερα.

Σε όλη την υπόλοιπη ζωή του, θα ζει περιπλανώμενος από τη μία πόλη στην άλλη. Στη Γενεύη έρχεται σε επαφή με τους καλβινιστές και αρχικά συμπαθεί τη νέα πίστη. Θα διαπιστώσει όμως σύντομα πως και οι προτεστάντες δεν έχουν ενστερνιστεί το «αγαπάτε τους εχθρούς σας», αμέσως μόλις ασκήσει κριτική σε έναν ιερέα. Μετά τη δίκη του κατέφυγε στην Τουλούζη και το 1581 είχε γίνει ήδη γνωστός ως δάσκαλος της μνημονικής τέχνης, την οποία είχε αναπτύξει με μεγάλη επιτυχία και  βρίσκεται στο Παρίσι να διδάσκει τον βασιλιά Ερρίκο Γ΄. Έχοντας αποκτήσει την εύνοια του μονάρχη, δημοσιεύει το έργο του «Η τέχνη της μνήμης», μια μελέτη της φύσης, της σκέψης και της κοινής τους προέλευσης. Η κοινή αρχή των πάντων είναι το Εν του Πλωτίνου. Η θείες ιδέες εμπεριέχονται στη φύση, ενώ η σκέψη μπορεί να συλλάβει μόνο τις σκιές που απεικονίζονται. Μέσω της μνημονικής τέχνης ο άνθρωπος οδηγείται στη σύλληψη των ορθών σκέψεων. Η τέχνη αυτή, που εκείνη την εποχή ήταν κλάδος της φιλοσοφίας, δεν αποσκοπούσε στη στείρα απομνημόνευση δεδομένων, αλλά στην επαφή του χρήστη με τη φύση και το σύμπαν, που θα του πρόσφερε την αληθινή σοφία. Μαθαίνοντας τις ιδιότητες του σύμπαντος και τις δυνάμεις που κρύβει, αποκτά κανείς τη δυνατότητα να τις χρησιμοποιήσει προς όφελος της ανθρωπότητας. Μία επιδίωξη που φέρνει τον άνθρωπο μπροστά στην ευθύνη του να διαχειριστεί ο ίδιος ό,τι υπάρχει διαθέσιμο στον κόσμο και να επιτύχει την πρόοδο και την ευτυχία του, αντί να περιμένει το εξ ουρανού θαύμα.

Το 1583 δίνει διαλέξεις στην Οξφόρδη και επιδιώκει να κερδίσει μια έδρα στο πανεπιστήμιο. Η κοσμοθεωρία του όμως είναι προκλητική και επιφέρει το μένος των διανοουμένων και της Εκκλησίας. Στο έργο που εκδίδει εκεί, «Ο Δείπνος της Τετάρτης της Σαρακοστής» (1584) υποστηρίζει την αρχαία ηλιοκεντρική αντίληψη του κόσμου, όπως είχε διατυπωθεί από τους πυθαγορείους και τον Αρίσταρχο τον Σάμιο. Πρόσφατα ο Κοπέρνικος είχε επαναφέρει τη θεωρία αυτή και ο Bruno δεν δίσταζε να την προβάλει δημοσίως, αν και εξακολουθούσε να είναι αντιδημοφιλής και επικίνδυνη. Κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, τολμά να μιλήσει για πολλούς ήλιους σε ένα άπειρο σύμπαν, ο καθένας εκ των οποίων έχει το δικό του πλανητικό σύστημα και για τη γη περιστρεφόμενη γύρω από έναν νοητό άξονα. Οι αστρονομικές πληροφορίες της Βίβλου εκτίθενται ως ανακριβείς και ο Bruno προτείνει να μη λαμβάνονται σοβαρά υπ’όψιν, αλλά η μελέτη της να περιορίζεται στα ηθικά διδάγματα.
Την ίδια χρονιά δημοσιεύει μια σειρά από διαλόγους στο «Για την Αιτία, την Αρχή και το Εν», μια αναφορά στην προσωκρατική, φυσική φιλοσοφία, με έμφαση στην ενότητα όλων των ουσιών και την αρμονία των αντιθέσεων. Αντιπαρατίθεται στη σκέψη του Αριστοτέλη και των σχολαστικών και εγκωμιάζει την αξία της ύλης, την οποία θεωρεί ως οντολογικό θεμέλιο του κόσμου.
Στο «Τέχνασμα του Πήγασου» αρνείται την απόλυτη ατομικότητα της ψυχής και εξετάζει την σχέση της με το Σύμπαν. Ο Bruno ισχυρίζεται πως ολόκληρη η ιστορία του κόσμου παριστάνεται στο ουράνιο σύστημα με σύμβολα, τα οποία είναι ίδια και στο φυτικό και στο ζωικό βασίλειο. Ο αποσυμβολισμός τους αποκαλύπτει όλη τη γνώση που χρειάζεται ο άνθρωπος, γνώση που ξετυλίγεται μπροστά του σαν θεατρικό έργο. Εκδίδει ένα ακόμη έργο, το «Για το ηρωικό πάθος», στο οποίο αναπτύσσει τη θεωρία του για την ανθρώπινη ψυχή: Ο άνθρωπος οφείλει να κατακτήσει την αρετή για να εκπληρωθεί η αποστολή της ψυχής του, που είναι η αθανασία, δηλαδή, η ένωση με το άπειρο.
Στις θρησκευτικές του αντιλήψεις συντίθενται αρμονικά οι ισχυρισμοί των αρχαίων υλοζωιστών, του Παρμενίδη, του Ηράκλειτου και του Δημόκριτου με τις αναβιώσεις του ερμητισμού και του νεοπλατωνισμού της εποχής του: Αυτό που ονομάζουμε Θεό δεν είναι παρά η ουσία εκείνη που ενώνει όλα τα φαινόμενα που παρατηρούμε από το απέραντο Σύμπαν μέχρι τον μικρόκοσμο του κάθε πλάσματος. Σε πρακτικό επίπεδο οραματίζεται μια ειρηνική συνύπαρξη όλων των θρησκειών, μια παγκόσμια κοινότητα που θα αγαπά τον διάλογο και θα επιδιώκει την κατανόηση.
Επιστρέφει στο Παρίσι και εκδίδει τα 120 άρθρα εναντίον των φυσικών του Αριστοτέλη προκαλώντας για άλλη μια φορά το κοινό. Καταφεύγει στη Γερμανία, ύστερα στην Πράγα, όπου θα αφοριστεί από τους Λουθηρανούς και θα εγκατασταθεί για κάποιο διάστημα στη Φρανκφούρτη. Εκεί θα γνωρίσει τον άνθρωπο που θα τον οδηγήσει στον θάνατο.

 Ο Giovanni Mocenigo, ζητά από τον Bruno να εγκατασταθεί στο σπίτι του στη Βενετία και να του διδάξει την μνημοτεχνική του. Παραδόξως, ο Bruno θεώρησε πως το αρνητικό κλίμα στην Ιταλία θα είχε πλέον αντιστραφεί (ίσως λόγω της ανόδου στον παπικό θρόνο του Κλήμη Η΄, που ήταν πιο ανεκτικός στις νέες αντιλήψεις) και δέχτηκε την πρόταση. Η προσπάθειά του να πάρει την έδρα των μαθηματικών στο πανεπιστήμιο της Πάδοβα απέτυχε. Ένα χρόνο αργότερα η θέση προσφέρθηκε στον Γαλιλαίο. Έτσι εγκαθίσταται στη Βενετία και αναλαμβάνει τον μαθητή του. Δύο μήνες αργότερα, ο Mocenigo απογοητευμένος από την πρόοδο των σπουδών του, κατηγορεί τον δάσκαλο πως δεν του αποκαλύπτει όλα τα μυστικά της τέχνης του και τον απειλεί να τον καταδώσει ως αιρετικό. Και όταν μαθαίνει πως ο Bruno πρόκειται να επιστρέψει στη Φρανκφούρτη για να εκδώσει ένα βιβλίο του, πραγματοποιεί την απειλή του, τον Μάιο του 1592. Τα επτά χρόνια κάθειρξης και βασανιστηρίων δεν τον πτόησαν και έμεινε σταθερός στις απόψεις του μέχρι τον Ιανουάριο του 1600 που εκτελέστηκε στην πυρά. Όταν του ζητούσαν να αποκηρύξει τις αντιλήψεις του, απαντούσε πως δεν καταλάβαινε σε τι είχε προσβάλει την Εκκλησία. Οι στάχτες του σκορπίστηκαν στον Τίβερη και τα έργα του συμπεριλήφθηκαν όλα στο Index Librorum Prohibitorum (κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων).

Ο Giordano Bruno, δομινικανός μοναχός και ιερέας, μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος, έμεινε στην αφάνεια έως τις αρχές του 18ου  αιώνα, όταν οι Άγγλοι θεϊστές προσπάθησαν ανεπιτυχώς να διαδώσουν το έργο του. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Bruno επανέρχεται στο προσκήνιο από το ενδιαφέρον που απέκτησαν Ιταλοί στοχαστές για το θάρρος που επέδειξε υποστηρίζοντας τις απόψεις του. Έγινε σύμβολο του ελεύθερα σκεπτόμενου ανθρώπου και του μάρτυρα της επιστήμης. Ακόμα και σήμερα όμως, ο πιο διαλλακτικός και διπλωμάτης Γαλιλαίος, τον σκεπάζει με τη σκιά του.

Τα είδωλα του ορθολογισμού - Francis Bacon (Βάκων)

Γεννήθηκε στις 22 Ιανουαρίου του 1561 στο Λονδίνο, ήταν νομικός και είχε λαμπρή σταδιοδρομία ως διπλωμάτης στην Αυλή της Βασίλισσας Ελισάβετ. Όταν στον θρόνο της Αγγλίας ανέβηκε ο Ιάκωβος Α΄ έφτασε στο αξίωμα του λόρδου καγκελάριου. Το 1621 κατηγορήθηκε πως επέβαλε ελαφριά ποινή σε έναν κατηγορούμενο που τον δωροδόκησε. Γλίτωσε τη φυλάκιση επειδή παραδέχτηκε την ενοχή του, αλλά στερήθηκε όλα τα αξιώματά του. Έτσι άρχισε τη συγγραφική του δραστηριότητα συγγράφοντας μελέτες περί θρησκείας, ηθικής φιλοσοφίας, οικονομίας και ιστορίας, καθώς και βιογραφίες βασιλέων της Αγγλίας. Πέθανε από πνευμονία το 1626.

Το έργο του με τη μεγαλύτερη επιρροή στη φιλοσοφική σκέψη, είναι το "Νέο Όργανο", στο οποίο  υποστηρίζει πως ο ορθολογισμός μας εμποδίζεται από προκαταλήψεις που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε κάθε νέο δεδομένο.  Σε αυτή τη δυσλειτουργία οφείλεται η τάση μας για γενικεύσεις και υπερεκτίμηση των προσωπικών μας προτιμήσεων.
Ονομάζει τις προκαταλήψεις αυτές Είδωλα και τις ταξινομεί σε τέσσερις κατηγορίες:

1. Idola tribus (είδωλα της φυλής) είναι οι προκαταλήψεις που υπάρχουν στο νου μας εκ φύσεως και γι'αυτό είναι λάθος να πιστεύουμε πως το μέτρο των πραγμάτων είναι η λογική. Αντιλαμβανόμαστε τα πάντα σε αναλογία με τον άνθρωπο και όχι με το σύμπαν, όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο πολύ αρχαιότερος Ηράκλειτος. Ο Βάκων παρομοιάζει τη νόηση του ανθρώπου με έναν καθρέφτη, στον οποίο τα δεδομένα της αντίληψής μας συγχέονται με την ανθρώπινη φύση και αντικατοπτρίζει τελικά μια ψευδή εικόνα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η τάση του νου μας να υποθέτει πως στον κόσμο υπάρχει περισσότερη τάξη, απ'όση υπάρχει στ'αλήθεια και να αντλεί τα συμπεράσματα εκείνα που ενισχύουν μιαν άποψη που έχει ήδη υιοθετήσει.
2. Idola specus (είδωλα της σπηλιάς) είναι η εδραιωμένες πεποιθήσεις που έχουμε ο καθένας ατομικά και τις έχουμε σχηματίσει συνδυάζοντας τα στοιχεία του χαρακτήρα μας με όσα έχουμε διαβάσει, συζητήσει και αντιληφθεί μέσω της αντροφής που λάβαμε. Έχουμε έτσι την τάση να αναζητούμε σε κάθε νέα γνώση, όσα γνωρίζουμε στον μικρόκοσμό μας και μας διαφεύγει η εικόνα του κόσμου ως σύνολο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υποστηρίζουμε τη μία άποψη ή την αντίθετή της, αστοχώντας συνεχώς να επιτύχουμε μιαν ισορροπημένη, συνθετική άποψη.
3. Idola fori (είδωλα της αγοράς) είναι αυτά που προέρχονται από τις συμβάσεις που έχουμε κάνει οι άνθρωποι μεταξύ μας, με τη γλώσσα σε κεντρικό ρόλο. Ο Βάκων υποστηρίζει πως ονομάζουμε τα πράγματα με λέξεις που είναι κατανοητές από τον όχλο, εμποδίζοντάς τη λειτουργία τους σε ένα υψηλότερο επίπεδο νόησης. Αυτή είναι η αιτία που οι διανοητές αναλώνονται σε αέναες διαφωνίες και παγιδεύονται σε ανόητες παρανοήσεις.
4. Idola theatri (είδωλα του θεάτρου) είναι αυτά που εγκαθίστανται στον νου μας μέσω της παρουσίασης των διαφόρων φιλοσοφικών συστημάτων. Αυτά τα συστήματα είναι τριών ειδών:
Πρώτον, αυτά που χρησιμοποιούν ως βάση κάποια κοινά παραδείγματα, τα οποία δεν είναι επιβεβαιωμένα και οδηγούνται στα υπόλοιπα συμπεράσματα μέσω διαλογισμού.
Δεύτερον, εκείνα που έχουν πειραματιστεί προσεκτικά με κάποιες περιπτώσεις και εξάγουν από αυτές κάποια τολμηρά συμπεράσματα. Στη συνέχεια, συμπληρώνουν όλα τα υπόλοιπα στοιχεία με τέτοιο τρόπο, που να επιβεβαιώνουν και να συμπληρώνουν τα συμπεράσματα αυτά.
Τέλος, υπάρχουν και τα φιλοσοφικά συστήματα που αναμιγνύουν στη φιλοσοφία απόψεις θεολογικές και στοιχεία από την παράδοση. Τα πιο ακραία από αυτά καταλήγουν να αναζητούν τις απαρχές της επιστήμης στον κόσμο των πνευμάτων.

Η προσέγγιση της γνώσης απαιτεί την υπέρβαση αυτών των ειδώλων με την υιοθέτηση μιας επιστημονικής μεθόδου που βασίζεται στην επαγωγή, η οποία εδραιώνεται σε στατιστικά στοιχεία και όχι σε προϋπάρχοντες ισχυρισμούς. Με τη μέθοδο αυτή, η λογική διαδικασία ενισχύεται, απομακρύνεται από τις λέξεις και γίνεται ένα με τα έργα, δηλαδή, με την αληθινή φύση του κόσμου.