Επτά γοητευτικές νύχτες με φεγγάρι

Άποψη ποταμού υπό το σεληνόφως

(River View by Moonlight c. 1645 του Aert van der Neer - Rijksmuseum, Amsterdam)

Ο Aert van der Neer ήταν Ολλανδός ζωγράφος, διάσημος για την μπαρόκ αποτύπωση νυχτερινών τοπίων. Η διάχυση του σεληνόφωτος και ο συναισθηματισμός που εκπέμπει η αντανάκλασή του επάνω στο νερό είναι το δυνατό του σημείο!

Γεννήθηκε το 1603 στο Άμστερνταμ και στα νεανικά του χρόνια εργαζόταν ως επιστάτης. Άρχισε να ζωγραφίζει μετά τα 25 του χρόνια και η θεματολογία του περιοριζόταν σε τοπία με ποτάμια κατά τη διάρκεια του δειλινού ή λουσμένα στο φως της σελήνης. Η εμμονή του στο θέμα αυτό τον έκανε ασυναγώνιστο ανάμεσα στους συγχρόνους του. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται πως η ζωγραφική δεν ήταν προσοδοφόρα για αυτόν, κι έτσι άνοιξε μία ταβέρνα μαζί με τον γιο του το 1659, αλλά ούτε εκεί στάθηκε τυχερός. Τρία χρόνια αργότερα είχε καταστραφεί οικονομικά, συνέχισε ωστόσο να ζωγραφίζει. Πέθανε το 1677.

Ο πίνακας αυτός είναι δημιούργημα της καλύτερης περιόδου του καλλιτέχνη και αντιπροσωπευτικός της θεματολογίας του: Οι κάτοικοι μίας παραποτάμιας γειτονιάς υπό το φως της σελήνης.

Ινδιάνα Χήρα

(Indian Widow, 1785  του Joseph Wright - Derby Museum and Art Gallery, Derby)

Ο Wright γεννήθηκε το 1734 στο Derby, ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα της βιομηχανικής επανάστασης. Το περιβάλλον της πόλης του επηρέασε βαθύτατα τον τρόπο με τον οποίο φωτίζει τα έργα του: Λάμψεις από τεχνητές πηγές που διατηρούν όμως τον ρομαντισμό του φυσικού φωτισμού.

Κατόρθωσε να βγάλει αρκετά χρήματα ζωγραφίζοντας τα πορτρέτα πλούσιων βιομηχάνων και διανοουμένων της νέας αυτής εποχής, αλλά αυτό που του χάρισε τη δόξα και τον έκανε διαφορετικό από τους συναδέλφους του ήταν πίνακες με θέματα που αφορούν την επιστήμη και τη βιομηχανία, στα οποία επιδεικνύει με αξιοθαύμαστο τρόπο μία τεχνική έντονης αντίθεσης στον φωτισμό, που θυμίζει Caravaggio. Πέθανε στην πόλη που γεννήθηκε, σε ηλικία 63 ετών.

Ο Wright, αν και δεν είχε ταξιδέψει ποτέ στην Αμερική εμπνεύστηκε την «Ινδιάνα χήρα» από την «Ιστορία των Ινδιάνων της Αμερικής» του J. Adair. Εκεί διάβασε την ιστορία μίας χήρας ενός αρχηγού Ινδιάνου, που θρηνούσε τον χαμό του, μία νύχτα «του πρώτου φεγγαριού», κάτω από το κοντάρι του. Είναι ο ένας από τους τέσσερεις πίνακες του Wright με θέμα γυναίκες που εκφράζουν αγάπη, αρετή και αφοσίωση.

Η Ινδιάνα φορά ρούχα που θυμίζουν αρχαίο κλασικό άγαλμα, ενώ η άγρια ακτή με το ηφαίστειο δεν θυμίζει καθόλου Αμερική, αλλά Νάπολη, μία πόλη που ο ζωγράφος είχε επισκεφτεί στα νεανικά του χρόνια. Το φως του φεγγαριού θυμίζει προβολέα τυλιγμένο στα σύννεφα, παραμένει όμως γλυκό και θερμό.

Η Σαπφώ στη Λευκάδα

(Sappho at Leucate, 1801 του Antoine-Jean Gros - Musée Baron Gérard, Bayeux)

Ο Gros γεννήθηκε στο Παρίσι το 1771 και υπήρξε ο επίσημος ζωγράφος του Ναπολέοντα. Ο διασημότερος πίνακας από την εποχή που ο Gros ακολουθούσε τον Ναπολέοντα στις εκστρατείες του είναι «η Μάχη του Eylay», που βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου. Μετά την πτώση του Ναπολέοντα, ο Gros ανέλαβε το εργαστήριο του δασκάλου του (Jean-Louis David), ο οποίος εξορίστηκε. Προσπαθώντας να εξελίξει το νεοκλασσικό στυλ δημιούργησε μερικά εξαιρετικά πορτρέτα, πίστευε όμως πως δεν μπορούσε πια να φτάσει την ποιότητα των ναπολεόντειων έργων του κι έπεσε σε κατάθλιψη. Το 1835 αποφάσισε να θέσει τέρμα στη ζωή του και πνίγηκε στον Σηκουάνα.

Δεν έμαθε ποτέ πως οι επόμενες γενιές ζωγράφων και κριτικών τον κατέταξαν ανάμεσα στους κορυφαίους Ρομαντικούς ζωγράφους και πως το έργο του ενέπνευσε μεγάλους συναδέλφους του, όπως ο Delacroix και ο Gιricault.

Ο πίνακας απεικονίζει την ποιήτρια Σαπφώ να τερματίζει τη ζωή της πέφτοντας από τα βράχια της Λευκάδας, όταν την απέρριψε ο αγαπημένος της Φάων. Μπροστά από έναν αρχαίο βωμό και πλημυρισμένη στο φεγγαρόφωτο, η γυναικεία φιγούρα μοιάζει να διχάζεται ανάμεσα σε δύο κόσμους: Το φως και το σκοτάδι, η ζωή και ο θάνατος. Δείτε και τους υπόλοιπους πίνακες...

Μπροστά στη θεότητα που πεθαίνει

Πέρα από τα αυστηρά θρησκευτικά δόγματα, ο θεός που πεθαίνει, συνήθως με επώδυνο τρόπο, είναι η έκφραση της αγωνίας του ανθρώπου μπροστά στον πόνο, την εγκατάλειψη και τον θάνατο. Την μόνη βεβαιότητα της ζωής, που πεισματικά αρνούμαστε να αποδεχτούμε. 

Από την αυγή της ανθρώπινης ιστορίας, θεότητες πεθαίνουν και ανασταίνονται, όπως το φως διαδέχεται το σκοτάδι.

Ο θάνατος του Χριστιανικού θεού, ανθρώπου ή θεανθρώπου (ανάλογα με το δόγμα) απεικονίστηκε από σπουδαίους καλλιτέχνες, κυρίως κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης. Το θέμα είναι το ίδιο, αλλά ο καθένας προβάλλει μία διαφορετική διάσταση του δράματος, ανάλογα με τη «θέση» από την οποία το παρακολουθεί.

Και ο κάθε θεατής, σε ό,τι και όποιον και αν πιστεύει, ακόμα και αν δεν πιστεύει σε τίποτα, θα βρει τον εαυτό του να στέκεται δίπλα σε κάποιον από αυτούς τους καλλιτέχνες, πριν εντοπίσει ακριβώς το δικό του σημείο «λήψης».

Η Ταφή, Caravaggio, 1602, Vatican

Μόνοι μπροστά στο τέλος της διαδρομής

Ο «φακός» του Καραβάτζιο σημαδεύει το νεκρό σώμα, απομακρύνοντας το βλέμμα μας από τα υπόλοιπα πρόσωπα. Σε αντίθεση με τους περισσότερους συναδέλφους του, που επικεντρώνονται στο δράμα τη μητέρας, αυτός ενδιαφέρεται να παρουσιάσει το νεαρό, δυνατό και άψυχο σώμα.

Το χέρι του Ιησού ακουμπά το έδαφος, συμβολίζοντας την κάθοδο του Θεού στον κόσμο των ανθρώπων, ενώ το χέρι του άντρα αριστερά ακουμπά την πληγή στο σώμα του, που νεκρό πια, έχει λυτρωθεί από τον πόνο.

Το αμέσως επόμενο που τραβά την προσοχή μας, και πάλι δεν είναι η ηλικιωμένη μητέρα, αλλά η γυναίκα επάνω δεξιά (η Μαρία του Κλεόπα), που έχει υψωμένα τα χέρια εκφράζοντας μίαν απόγνωσή που πλησιάζει την έκσταση! 

Η γυναίκα στη μέση (μάλλον η Μαγδαληνή), μοιάζει να δυσκολεύεται να αποδεχτεί αυτό που βλέπει, ενώ η μητέρα του Ιησού, επιδιώκει χωρίς καμία ένταση, ένα τελευταίο άγγιγμα, που όμως δεν κατορθώνει.

Μία ομάδα ανθρώπων που βιώνουν τη θλίψη ο καθένας μόνος του. Δεν έχουν καμία επικοινωνία μεταξύ τους, γιατί έτσι βιώνει ο άνθρωπος την απώλεια των αγαπημένων του. Μόνος, στο ημίφως, μέχρι να έρθει η και η δική του στιγμή να περάσει στο πρώτο πλάνο.  

Ο νεκρός Χριστός του Mantegna, 1490, Brera, Milan. 

Η παγωμένη αλήθεια του θανάτου

Ένα από τα παγκόσμια αριστουργήματα, αυτός ο πίνακας δίνει μορφή στον ίδιο τον θάνατο, τη μοναδική βεβαιότητα της ζωής.  

Τα ψυχρά χρώματα, η γωνία της «λήψης» δημιουργούν την εντύπωση  πως ο νεκρός Χριστός βρίσκεται  σε νεκροτομείο και τίποτα δεν παραπέμπει στην συγκεκριμένη εποχή που εκείνος έζησε. Είναι ένας νεκρός κάθε τόπου και κάθε εποχής!

Παιδιά ζωγραφιστά

Παιδικά πρόσωπα που έγιναν έργα τέχνης.

 1540, Πορτρέτο κοριτσιού του Lucas Cranach, που εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Πιθανολογείται πως πρόκειται για την Μαργαρίτα, κόρη του Μαρτίνου Λούθηρου.

 Η Bia, νόθο τέκνο του Cosimo de Medici, Δούκα του Μιλάνου. Το κορίτσι πέθανε το 1542, την ίδια χρονιά που πόζαρε για το πορτρέτο της, σε ηλικία πέντε ετών. Πίνακας του Agnolo Bronzino, έκθεμα στη Galleria degli Uffizi στη Φλωρεντία.

Παιδί που κοιμάται, του Friedrich von Amerling, 1836

Οι κυρίες του 19ου αιώνα, στην πόλη και στο χωριό

Coffee In The Garden

Ένα υπέροχο ταξίδι στον κόσμο των γυναικών των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, μέσα από τα έργα δύο σπουδαίων καλλιτεχνών. Επηρεασμένοι από τον ρεαλισμό που είναι το κυρίαρχο ρεύμα στην τέχνη, αλλά και από τον ανατρεπτικό, τότε, ιμπρεσιονισμό που επιδιώκει την αποτύπωση της στιγμιαίας εντύπωσης, θα σταδιοδρομήσουν κυρίως στο Παρίσι, στο σημείο συνάντησης των σπουδαιότερων καλλιτεχνών απ'όλον τον κόσμο. 

Ο  Αμερικανός Daniel Ridgway Knight (1839-1924) παρουσιάζει τη ζωή των γυναικών της υπαίθρου, σε μία εποχή που η ζωή των χωρικών μόλις έχει αρχίσει κάπως να βελτιώνεται. Αρκετές περιοχές, όπως η Νορμανδία, έχουν ωφεληθεί από τον γενικό πλουτισμό και την αλματώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας και των επιστημών. Ωστόσο, η ζωή παραμένει σκληρή για τους αγρότες και ειδικά για τις γυναίκες που εργάζονται στο σπίτι και στα κτήματα όλη την ημέρα, αλλά και για τα παιδιά που από την ηλικία των 12 ετών εργάζονται σκληρά μαζί με τους γονείς τους. Ο Knight εκπροσωπώντας τον ακαδημαϊκό ιμπρεσιονισμό, αποτυπώνει μία μάλλον εξιδανικευμένη εικόνα της αγροτικής ζωής, που μας δίνει όμως πληροφορίες για την καθημερινότητα των γυναικών της επαρχίας.

Family

Ο Βέλγος Alfred Émile Léopold Stevens (1823-1906) μας έχει αφήσει μία σειρά υπέροχων πορτρέτων γυναικών της ανώτερης τάξης, που εκείνη την εποχή συμπεριλαμβάνει και μεγαλοαστούς επιχειρηματίες, οι οποίοι μιμούνται τον πολυτελή τρόπο ζωής των αριστοκρατών γαιοκτημόνων της παλαιότερης εποχής. Ευρύχωρα μέγαρα ως κύρια κατοικία στην πόλη, πύργοι - εξοχικά για τις βόλτες στον καθαρό αέρα, έπιπλα και ρούχα επηρεασμένα από τα εξωτικά θέματα των παράξενων πολιτισμών της Ανατολής.

Η Ευρώπη απολαμβάνει τον πλούτο που αποκόμισε από τις αποικίες της και από τα εκπληκτικά επιτεύγματα της επιστήμης, λίγες δεκαετίες πριν το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου που θα αλλάξει τα πάντα, τόσο στην καθημερινότητα όσο και στον χώρο της καλλιτεχνικής έκφρασης.

A Moment Of Rest

Μια στιγμή ξεκούρασης για τη νεαρή χωριατοπούλα δίπλα στο ποτάμι, ενώ η κυρία της πόλης απολαμβάνει την ησυχία της εξοχής.

In The Country

The Laundress

Hasitation

Μπουγάδα στο ποτάμι, μία κουραστική δουλειά της καθημερινότητας των γυναικών της κατώτερης τάξης, σε αντίθεση με την κυρία δεξιά που αξιοποιεί τον άφθονο ελεύθερο χρόνο της κεντώντας.

The Shepardess

Lady With Harp

Η βοσκοπούλα και η κυρία με την άρπα. Η τέχνη ήταν μία πολυτέλεια για την οποία τα κορίτσια της επαρχίας δεν είχαν χρόνο.


Δεξιά, η νεαρή κυρία ετοιμάζεται να εντυπωσιάσει στον χορό. Η μόδα της εποχής απαιτεί σχήματα και σχέδια από την Άπω Ανατολή.

Για την κυρία του χωριού, είναι απλώς το τέλος μίας κοπιαστικής μέρας. Ώρα για ξεκούραση. 

Time to Rest

Ready For The Ball

Αρώματα από τα άνθη της μηλιάς στο χωριό, αρώματα από τις τριανταφυλλιές του κήπου ένα ζεστό, καλοκαιρινό απόγευμα.

The Apple Tree

Summer

Δύο κοπέλες μετά τον χορό (δεξιά). Κούραση ή απογοήτευση; 

Κάτω οι δύο χωριατοπούλες συζητούν σε ένα σύντομο 

After The Ball

διάλειμμα από τη δουλειά.

Gossips

Young Girl Holding A Puppy

Κυρίες με τα σκυλάκια τους και μοναχικές στιγμές περισυλλογής.

Lady With Dog

A Lovely Thought

Symphony In Green

H χωριατοπούλα και η Παριζιάνα

Parisiene

Country Girl

Ματιές στον κόσμο. Κορίτσια στο μπαλκόνι

Lady In the Window

A Pensive Moment

Περισσότερα για τους ζωγράφους:
 http://www.tumblr.com/tagged/daniel-ridgway-knight, http://www.danielridgwayknight.org/biography.html, 
http://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Ridgway_Knight

http://en.wikipedia.org/wiki/Alfred_Stevens_(painter), http://www.tumblr.com/tagged/alfred%20stevens?page=20

Η Πορεία της Αυτοκρατορίας – Πώς ζωγράφισε ο Thomas Cole την κυκλική διαδρομή της ιστορίας

Sic transit gloria mundi - (Έτσι περνάει η δόξα η κόσμου)

Ο Thomas Cole δημιούργησε μια σειρά από πέντε πίνακες σε διάστημα τριών ετών (1833-1836), αποτυπώνοντας στον καμβά τα στάδια των πολιτισμού στο διάβα της ιστορίας. Το ίδιο τοπίο παρουσιάζεται από διαφορετική οπτική γωνία, αναδιαμορφωμένο ανάλογα με τις αλλαγές που επισυμβαίνουν σε κάθε στάδιο, δημιουργώντας την ιστορία της ανόδου και της πτώσης μιας αυτοκρατορίας.

Η Άγρια Κατάσταση ( The Savage State)
Ο Cole επιλέγει να πρωτοεμφανίσει την πολιτεία μια συννεφιασμένη μέρα, ακριβώς στο πρώτο χάραγμα της μέρας. Ο πυρήνας της πολιτείας, στα δεξιά, είναι ένας καταυλισμός, που αχνοφαίνεται στο ημίφως και παραπέμπει στις ινδιάνικες κοινωνίες της Αμερικής. Στα αριστερά, ένας κυνηγός δρασκελίζει το μονοπάτι, καθώς ακολουθεί βιαστικά ένα ελάφι. Η μεγάλη έμφαση στις γραμμές των βράχων, η ολιγάριθμη κοινότητα και η σκοτεινιά, προκαλούν ένα αίσθημα αγριότητας και ανασφάλειας.



Η Αρκαδική ή Ποιμενική Κατάσταση (Arcadian or Pastoral State)
Πρόκειται για μια εξιδανικευμένη αρχαϊκή ελληνική κοινωνία.
Η οπτική γωνία έχει μετατοπιστεί αρκετά μέτρα πιο πίσω, δεξιότερα και λίγο πιο ψηλά. Μια ανοιξιάτικη μέρα στο ίδιο μέρος, αιώνες αργότερα η φύση έχει εξημερωθεί. Η άγρια βλάστηση έχει αντικατασταθεί από εκτάσεις έτοιμες να καλλιεργηθούν. Οι έντονες αντιθέσεις από την φωτοσκίαση έχουν υποχωρήσει και κυριαρχεί το πράσινο.
Η κινητικότητα είναι εντυπωσιακή: άνθρωποι παντού, οργώνουν, ταξιδεύουν με κανό, ναυπηγούν πλοιάρια, βόσκουν κοπάδια ή απλώς χορεύουν. Ένας ηλικιωμένος χαράζει γεωμετρικά σχέδια στο έδαφος, ενώ αριστερά, ένα αγόρι ζωγραφίζει στη γέφυρα τη μορφή μιας γυναίκας. Η κοινωνία αυτή βρίσκεται ήδη στον δρόμο της επιστήμης και της τέχνης. Ο μεγαλιθικός ναός στο βάθος με τους καπνούς, υποδηλώνει την τέλεση θυσιών και ο κομμένος κορμός ενός δέντρου, κάτω δεξιά, μας προετοιμάζει για την καταστροφή που έρχεται.



Η Ολοκλήρωση της Αυτοκρατορίας (The Consummation of Empire)
Τώρα, ο ζωγράφος «στέκεται» περίπου εκεί που στον πρώτο πίνακα υπήρχε ο καταυλισμός. Και οι δύο πλευρές του ποταμού είναι γεμάτες με μαρμάρινες κιονοστοιχίες, ενώ ο μεγαλιθικός ναός έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο θολωτό κτήριο δωρικού τύπου, που επιβάλλεται στο τοπίο. Οι παραστάσεις στα ανάγλυφα του κτηρίου έχουν ως θέμα το κυνήγι, που μας θυμίζει την άγρια ζωή του πρώτου πίνακα. Η μέρα είναι φωτεινή, καλοκαιρινή και ο ορίζοντας καθαρός.
Στις εκβολές του ποταμού δεσπόζουν δύο φάροι, και πάμπολλα πλοιάρια πλέουν προς τα ανοιχτά της θάλασσας, υποδηλώνοντας αυξημένη δραστηριότητα. Ένα χαρούμενο πλήθος στα μπαλκόνια παρακολουθεί την έλευση ενός βασιλιά ή νικηφόρου στρατάρχη, σε μια θριαμβευτική πομπή πάνω στη γέφυρα που ενώνει τις δύο όχθες. Σε πρώτο πλάνο, φρέσκο νερό αναβλύζει από ένα σιντριβάνι. Ο άνθρωπος έχει επιβληθεί πλήρως στο περιβάλλον. Η απεικόνιση είναι εμπνευσμένη από την ένδοξη εποχή της Ρώμης.

Η Καταστροφή της Αυτοκρατορίας (The Destruction of Empire)
Ο τέταρτος πίνακας μοιάζει πάρα πολύ με τον πρώτο, με τη διαφορά πως η οπτική γωνία έχει μετακινηθεί λίγο πιο πίσω και σχεδόν στο κέντρο του ποταμού. Η πόλη λεηλατείται βάναυσα, κατά τη διάρκεια μιας ισχυρής καταιγίδας. Οι εισβολείς πυρπολούν τα κτίρια, βιάζουν και σκοτώνουν τους κατοίκους. Η μεγάλη γέφυρα έχει καταστραφεί και το πρόχειρο κατασκεύασμα που την αντικατέστησε λυγίζει από το βάρος των στρατιωτών και των προσφύγων. Οι μαρμάρινες κολώνες έχουν αποκοπεί και σε πρώτο πλάνο, το άγαλμα ενός ήρωα έχει αποκεφαλιστεί βηματίζοντας πλέον προς ένα αβέβαιο μέλλον, όπως ακριβώς ο κυνηγός του πρώτου πίνακα. Η δράση που απεικονίζεται είναι, πιθανόν, εμπνευσμένη από τη λεηλασία της Ρώμης από τους Βανδάλους το 455.

  
Η Ερήμωση (Desolation)
Στον τελευταίο πίνακα, το τοπίο έχει αρχίσει να επιστρέφει στην άγρια κατάσταση από την οποία ξεκίνησε. Δεν υπάρχουν καθόλου άνθρωποι, παρά μόνο τα απομεινάρια των έργων τους, που ξεπροβάλλουν ανάμεσα στους θάμνους: οι κατεστραμμένοι φάροι, οι βάσεις της γέφυρας και κομμάτια από τις κολώνες. Η κολώνα μπροστά έχει μετατραπεί σε καταφύγιο των πουλιών και το ελάφι που υπήρξε το θήραμα του κυνηγού στον πρώτο πίνακα και μια πέτρινη μορφή στη ζωοφόρο του θολωτού κτηρίου στον  τρίτο πίνακα, απολαμβάνει τώρα ελεύθερο το τοπίο.
Η εποχή της ερήμωσης αποτυπώνεται με τα μουντά χρώματα του ουρανού, την ώρα που το φεγγάρι ξεπροβάλλει ανάμεσα στα σύννεφα, σε αντίθεση με την πρωτόγονη εποχή που ήταν ντυμένη με τα απαλά χρώματα της χαραυγής. Η πορεία από την ανατολή του ήλιου ως την εμφάνιση της σελήνης ολοκληρώθηκε και αναμένει την επόμενη χαραυγή.

Πίνακες ζωγραφισμένοι με το στόμα

Η "Ένωση Ζωραφική με το Στόμα και το Πόδι" ιδρύθηκε από καλλιτέχνες χωρίς χέρια, με στόχο την αυτοσυντήρησή τους και την ενθάρρυνση και άλλων ατόμων με αναπηρίες. Κάθε χρόνο πωλούν αναπαραγωγή των έργων τους σε κάρτες και ημερολόγια.

 Οι πίνακες που ακολουθούν είναι ζωγραφισμένοι με το στόμα.

Σοκάκι στην Ξάνθη, του Τριαντάφυλλου Ηλιάδη

Μπουκέτο. , του Μέι Σατ

Φθινοπωρινές διαδρομές, του Μάριο Μάζκα

Κυνηγοί, του Ρόναλντ Τάμπορ

ΠΙΚ ΝΙΚ, του Μάριο Μάζκα

Οι φίλοι του χειμώνα, της Ρόζμαρι Βέμπερ

ΖΩΣΠ, Λουκάρεως 31, 11475 Αθήνα, τηλ. 2106452947

Ήταν Ιούνιος του 1901…. Η Ισπανία ζει τις συνέπειες της ταπεινωτικής ήττας του 1898, όταν με τη λήξη του αμερικανο-ισπανικού πολέμου, χάνει όλες τις σημαντικές της αποικίες. Οι Ισπανοί βιώνουν μια περίοδο κατάθλιψης, που οδηγεί στην αμφισβήτηση των κατεστημένων αξιών και στην ανάγκη επανακαθορισμού στόχων. Νέες πολιτικές τάσεις εξυμνούν ακραίες αντιλήψεις, δεξιές και αριστερές, ενώ οι διανοούμενοι προσβλέπουν με νοσταλγία στο παρελθόν και αναζητούν τρόπους αναβίωσης της παλιάς δόξας της Ισπανίας, άλλοι επιδιώκοντας την απομάκρυνση από τη μοναρχία κι άλλοι προτείνοντας μια καθαρά απολιτική στάση. Ο κόσμος είναι με το κεφάλι σκυφτό, νιώθει προδομένος και παρά τα οικονομικά οφέλη που προέκυψαν για τη χώρα, τίποτα δεν μπορεί να απαλύνει τα αισθήματα εξευτελισμού. Η μεγάλη τους αυτοκρατορία έχει χαθεί.




Ένας εικοσάχρονος Ισπανός, εγκαταλείπει τη χώρα του και τη βέβαιη ακαδημαϊκή καριέρα στο χώρο των τεχνών, για να εγκατασταθεί στο Παρίσι. Σε ένα διαμέρισμα που μοιράζεται με έναν άλλο καλλιτέχνη, ζωγραφίζει ακατάπαυστα και ρίχνει πολλά από τα έργα του στη φωτιά όταν τα χρήματα δεν αρκούν για τα έξοδα θέρμανσης. Σε συνθήκες ανέχειας και στέρησης ακόμα βασικών αγαθών, οι πίνακες του είναι ζωηροί, με πλούσιο, σχεδόν αφύσικο χρωματισμό, γεμάτοι ένταση. Ξεπερνώντας τα στερεότυπα του ιμπρεσιονισμού της εποχής, ο νεαρός ζωγράφος τολμά να στρεβλώσει τις μορφές ώστε η εντύπωση να μένει ανεξίτηλη στον θεατή.
Την ίδια διάθεση εκφράζει και με έργα που ακολουθούν την τεχνοτροπία Art Nouveau, στολισμένα με μοτίβα που θυμίζουν γοτθική και ιαπωνική τέχνη και απεικονίζουν επιτηδευμένες, συμβολικές μορφές. Τα αρνητικά συναισθήματα της εθνικής ταπείνωσης και η θλίψη από την αυτοκτονία του στενού του φίλου παραμένουν μακριά από τον καμβά, έξω από τη θεματολογία των έργων του, τα οποία πρόκειται να εκτεθούν για πρώτη φορά στη γκαλερί Ambroise Vollard, στα τέλη του Ιουνίου του 1901.



Αμέσως μετά την έκθεση, ο κόσμος του νεαρού που «αγαπά το χρώμα για το χρώμα» σκοτεινιάζει. Οι εντυπώσεις του από το πρόσφατο ταξίδι στην πατρίδα του ζωντανεύουν, ο σιωπηλός πόνος ψάχνει διέξοδο και ο νεαρός ζωγράφος εισέρχεται σε μια περίοδο βαθειάς θλίψης. Στους πίνακές του εμφανίζεται ο αυτόχειρας φίλος του, ο Carlos Casagemas σε σκηνές τυφλών, σκελετωμένων, απελπισμένων ανθρώπων. Θα απεικονίσει φτωχές πόρνες και ζητιάνους, ανήμπορες υπάρξεις, όπως λιπόσαρκες μητέρες που κρατούν ή αγκαλιάζουν τα ταλαιπωρημένα παιδιά τους. Ο παλιός πλουμιστός κόσμος δεν υπάρχει πια. Κάθε σκηνή εκτυλίσσεται μέσα σε ένα σκοτεινό μπλε περιβάλλον και η «μπλε περίοδος» του καλλιτέχνη θα διαρκέσει 4 χρόνια.

Ο ζωγράφος θα περάσει πολλές ψυχολογικές διακυμάνσεις, θα πειραματιστεί με κάθε γνωστή τεχνική της εποχής του και θα επινοήσει μια εντελώς νέα τεχνοτροπία, η οποία εμφανίζει τα αντικείμενα από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία, συντεθειμένα σε αφηρημένες μορφές, γεννήματα της «ροζ περιόδου» που σηματοδοτεί την έξοδο του καλλιτέχνη στο φως.

Αυτό είναι ένα κομμάτι της ιστορίας του ζωγράφου, ο οποίος δοξάζεται μέχρι σήμερα ως ο «πατέρας» κυβισμού, που επηρέασε καταλυτικά την τέχνη του 20ου αιώνα, εμπνέοντας τα μετέπειτα ρεύματα του φουτουρισμού και εξπρεσιονισμού. Από τη θλιμμένη και καταρρακωμένη Ισπανία των αρχών του αιώνα, ο Pablo Picasso κατέκτησε το Παρίσι, την Ευρώπη και τον κόσμο, υπηρετώντας ως τα 91 του χρόνια ένα «ψέμα που μας κάνει να συνειδητοποιούμε την αλήθεια»: την Τέχνη.



Πίνακες :

Courses de tauraux2 (1900)
Couple de Rastaqoueres (1901)
La vie (1903)
Le Demoiselles d’ Avignion (1907)

(Πρώτη δημοσίευση www.baxalon.gr 5/6/2012)